ادبستان فارسی

  نكته ها:
رديف ، قافيه ، تخلص ، برخي از انواع شعري و...

  نکته 301
رديف : كلمه يا كلماتي است كه پس از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم از نظر معني ) تكرار شود .

1- با توجه به بيت :
بيا تا مونس هم يار هم غمخوار هم باشيم / انيس جان غم فرسوده ي بيمار هم باشيم
كدام گزينه درست است ؟

1) هم باشيم = رديف
2) ارهم باشيم = رديف
3) غمخوار هم ، بيمار هم = قافيه
4) هم باشيم = قافيه  

  2- به شعر داراي رديف .......و به شعر داراي قافيه ........مي گويند .

1) مقفّا – مقفّا
2) مرّدف – مرّدف
3) مرّدف – مقفّا
4) مقفّا – مرّدف  

  نکته 302
چنانچه دو كلمه از مصراع اول با دو كلمه از مصراع دوم با هم قافيه شوند به آن ” ذوقافتين “ مي گويند .

1- در بيت :
آتش است اين بانگ ناي و نيست باد / هر كه اين آتش ندارد نيست باد
قافيه كدام است ؟

1) باد ، باد
2) نيست ، نيست
3) قافيه ندارد
4) نيست باد، نيست باد  

  2- در ” ذوقافيتين “ قافيه ي اصلي كدام است؟

1) قافيه ي اول
2) قافيه ي دوم
3) هر دو واژه قافيه اصلي هستند
4) قافيه ي اول و دوم  

  نکته 303
چنانچه كلمه يا كلماتي قبل از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم معني ) تكرار شود ” حاجب “ ناميده مي شود .

1- در بيت :
آتش عشق است كاندر ني فتاد / جوشش عشق است كاندر مي فتاد
حاجب كدام است ؟

1) كاندر – كاندر
2) است كاندر – است كاندر
3) كاندر ني – كاندر ني
4) عشق است كاندر – عشق است كاندر  

  2- اگر كلمه يا كلماتي بين ذوقافيتين قرار گيرد و از نظر تلفظ و معني مثل هم باشد چه ناميده مي شود ؟

1) رديف
2) حاجب
3) قافيه
4) جزو قافيه است  

  نکته 304
چنانچه شاعر قصد و غرض خود را فقط در يك بيت بيان كند به آن ” تك بيت ، بيت مفرد يا مفرد “ مي گويند .

1- كم ترين مقدار شعر يا به عبارت ديگر واحد شعر يك ........ است .

1) مصراع
2) بيت
3) غزل
4) قطعه  

  2- به كم ترين مقدار سخن موزون چه مي گويند ؟

1) مصراع
2) بيت
3) شعر
4) تك بيت  

  نکته 305
بيتي كه هر دو مصراع آن قافيه داشته باشد ” مُصرّع “ نام دارد .

1- در كدام يك از قالب هاي شعري زير بيت اول مصرّع نيست ؟

1) قطعه
2) غزل
3) قصيده
4) مثنوي  

  2- در قالب شعري ” قطعه “ كدام بيت مصرّع است ؟

1) بيت اول
2) بيت آخر
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

  نکته 306
چنانچه شاعر نام خود و يا نام شعري خود را در پايان شعر بياورد به آن ” تخلّص “ مي گويند .

1- تخلّص مولانا در ديوان شمس چيست ؟

1) خمش
2) م .اميد
3) سايه
4) شمس  

  2- كدام واژه در شعر به دو معني به كار مي رود ؟

1) قافيه
2) تخلّص
3) مصرّع
4) رديف  

  نکته 307
به بيت اول قصيده و غزل ”مطلع “ و به بيت آخر آن ” مقطع “ مي گويند.

1- در غزل و قصيده كدام بيت ” مصرّع “ است ؟

1) بيت مطلع
2) بيت مقطع
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

  2- ” حسن مطلع “ آن است كه :

1) شعر زيبا شروع شود
2) شعر زيبا پايان يابد
3) آغاز و پايان شعر زيبا باشد
4) بيت اول شعر داراي قافيه باشد

نکته 308
اگر واژه اي به مصوت بلند ” ي “ يا هاي بيان حركت ختم شود هر چند جزو حروف اصلي قافيه باشد الحاقي به حساب مي آيد .

1- قافيه كردن كدام واژه درست است ؟
1) علي – نبي
2) ولي – علي
3) خفي – وصي
4) وصي – نبي

2- او خدو انداخت بر روي علي افتخار هر نبي و هر ولي حروف قافيه كدام است ؟
1) ي
2) َ ل
3) َ ل ي
4) ل

نکته 309
قصيده شعري است كه مصراع اول و مصراع هاي زوج آن هم قافيه و تعداد ابياتش معمولا بيش از پانزده بيت است .

1- تفاوت قصيده و غزل در چيست ؟
1) تعداد ابيات
2) وزن
3) درون مايه
4) تعداد ابيات و درون مايه

2- مقدمه ي قصيده با مضاميني چون عشق يا توصيف طبيعت چه ناميده مي شود ؟
1) تغزّل و تشبيب
2) تشبيب
3) تغزّل
4) تخلّص

نکته 310
چنانچه شاعر در ميان قصيده به منظور طولاني ساختن شعر و يا عوض كردن موضوع بيت ” مصرّعي “ بياورد به آن ” تجديد مطلع “ مي گويند

1- آيا در تجديد مطلع هر دو مصراع داراي قافيه است ؟
1) قطعا هر دو مصراع بايد داراي قافيه باشد
2) ضرورتي ندارد كه هر دو مصراع داراي قافيه باشد
3) شاعر اختيار دارد كه بيت مصرّعي بياورد
4) به شاعر چنين اجازه اي داده نمي شود

2- ” تجديد مطلع “ در كدام يك از قالب هاي شعر اتفاق مي افتد ؟
1) در همه ي قالب هاي شعري
2) در قصيده
3) در شعرهائي كه بيت اول آنها مصرّع است
4) در قصيده و غزل

نکته 311
غزل شعري است كه مصراع اول با تمام مصراع هاي دوم هم قافيه باشد تعداد ابيات غزل بين 5 تا 15 بيت است و درون مايه ي غزل مضامين ” عاشقانه – عارفانه – آميزه اي از هر دو و مضامين اجتماعي است .

1- اگر بيت : روز هجران و شب فرقت يار آخر شد زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد اولين بيت از يك قالبٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍ ده بيتي باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) قصيده
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

2- غزل تا قرن ششم عاشقانه بوده و در اوايل قرن ششم با ظهور ........غزل عاشقانه جاي خود را به غزل عارفانه داد.
1) سنائي غزنوي
2) مولانا
3) سعدي
4) حافظ

نکته 312
قطعه ، شعري است كه تمام مصراع هاي دوم ( مصراع ها زوج ) با هم قافيه است .

1- اگر بيت : داد معشوقه به عاشق پيغام كه كند مادر تو با من جنگ اولين بيت از يك قالب شعري باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) مثنوي
2) قصيده
3) غزل
4) قطعه

2- كدام شاعر از سرايندگان مشهور قطعه نيست ؟
1) پروين اعتصامي
2) انوري
3) ابن يمين
4) شهريار

نکته 313
مثنوي ( دوتائي ،دوگاني ) شعري است كه هر بيت قافيه اي جداگانه دارد ولي تمام شعر بر يك وزن است .

1- اگر بيت : چوشد روز رستم بپوشيد گبر نگهبان تن كرد بر گبر ببر اولين بيت از يك قالب شعري باشد اين قالب چه ناميده ميشود ؟
1) مثنوي
2) ترجيع بند
3) قطعه
4) قصيده

2- موضوع كدام مثنوي با بقيه متفاوت است ؟
1) منطق الطير عطار
2) حديقه الحديقه سنائي
3) بوستان سعدي
4) مثنوي معنوي

نکته 314
درون مايه ي مثنوي ممكن است ” حماسي و تاريخي ، اخلاقي و تعليمي ، عاشقانه و بزمي و يا عارفانه “ باشد .

1- كدام يك از مثنوي هاي زير ” عاشقانه “ نيست ؟
1) ليلي و مجنون
2) ويس و رامين
3) مخزن الاسرار
4) هفت پيكر نظامي

2- اولين مثنوي هاي زبان فارسي كدامند ؟
1) كليله و دمنه منظوم رودكي و ليلي و مجنون نظامي
2) آفرين نامه بوشكور بلخي و خسرو وشيرين نظامي
3) شاهنامه فردوسي و كليله ودمنه ي منظوم رودكي
4) كليله و دمنه ي منظوم رودكي و آفرين نامه بوشكوربلخي

نکته 315
”ترجيع بند “ غزل هائي است هم وزن با قافيه ي متفاوت كه بيت مصرّع يكساني آن ها را به هم مي پيوندد به هر يك از غزل ها ” خانه “ و به بيت تكراري ” ترجيع “ مي گويند

1- قديم ترين ترجيع بند از چه كسي است ؟
1) فرخي سيستاني
2) قطران تبريزي
3) هاتف اصفهاني
4) عبدالرزاق اصفهاني

2- بزرگ ترين ترجيع بند از چه كسي است و در چه زماني مي زيسته است ؟
1) سعدي – قرن 7
2) هاتف اصفهاني –12
3) عبدالرزاق اصفهاني –6
4) انوري – 6  

  نكته ها:
برخي ديگر از انواع شعر ، تشبيه ، استعاره و...

  نکته 316
” مسمّط “ شعري است كه از چند رشته پديد آمده و در هر رشته تمام مصراع ها به جز مصراع آخر با هم ، هم قافيه است و به مصراع آخر هر رشته ” بند “ مي گويند كه اين مصراع در تمام رشته ها هم قافيه است .

1- ابداع كننده ي قالب شعري ” مسمّط “ چه كسي است ؟

1) شيخ بهائي
2) خيالي بخارائي
3) منوچهري دامغاني
4) ملك الشعرا بهار  

  2- درون مايه ي مسمّط تقريبا مانند كدام قالب شعري است ؟

1) ترجيع بند
2) تركيب بند
3) قطعه
4) قصيده  

  نکته 317
” مسمّط تضميني “ مسمطي است كه بند آن در هر رشته به ترتيب مصراع دوم بيت هاي يك غزل است يعني شاعر بيت هاي يك غزل را به ترتيب در پايان رشته ها ي مسمّط مي آورد

1- در مسمّط تضميني تعداد رشته ها تابع چه چيزي است ؟

1) تعداد بيت هاي غزل
2) تعداد بند ها
3) به تشخيص خود شاعر است
4) قاعده مشخصي وجود ندارد  

  2- اگر بخواهيم با تضمين يك قطعه ي چهار بيتي يك مسمّط مخمّس بسازيم به گونه اي كه در آخر هر رشته ي مسمّط يك بيت از آن قطعه تضمين شود جمعا چند مصراع تازه بايد بسازيم ؟

1) يازده
2) پانزده
3) دوازده
4) بيست  

  نکته 318
” رباعي“ شعري است كه از چهار مصراع تشكيل مي شود و مصراع هاي اول ، دوم و چهارم هم قافيه هستند كه شاعر در قافيه كردن مصراع سوم مختار است

1- كدام مصراع به لحاظ وزن عروضي نمي تواند يكي از مصاريع رباعي باشد ؟

1) اندر دل بي وفا غم و ماتم باد
2) بس فتنه و شور در جهان حاصل شد
3) يكي دردو يكي درمان پسندد
4) كس چون تو طريق پاكبازي نگرفت  

  2- كدام يك از شاعران از مشهورترين سرايندگان رباعي نيستند ؟

1) عمر خيام
2) عطار نيشابوري
3) بيدل
4) عبدالرحمان جامي  

  نکته 319
” دو بيتي “ از هر نظر شبيه رباعي است تنها تفاوت آن ها در وزن است كه دوبيتي بر وزن : مفاعيلن مفاعيلن مفاعيل ( فعولن ) مي باشد.

1- اشعار باباطاهر عريان در چه قالب شعري سروده شده است ؟

1) دوبيتي
2) رباعي
3) غزل
4) مثنوي  

  2- تفاوت دوبيتي و رباعي در چيست ؟

1) درون مايه
2) قافيه
3) مطلع
4) وزن  

  نکته 320
” مستزاد “ شعري است كه به آخر هر مصراع آن كلمه يا كلماتي اضافه شود ، افزوده ها معني مصراع قبل يا بعد خود را تكميل مي كنند .

1- قديمي ترين مستزادها از چه قرني پديد آمده است ؟

1) قرن سوم
2) قرن چهارم
3) قرن پنجم
4) قرن ششم  

  2- اهميت مستزاد در پيدايش كدام قالب شعري است ؟

1) شعر نيمائي
2) شعر سپيد
3) چهار پاره
4) قطعه  

  نکته 321
” چهار پاره يا دوبيتي نو“ دوبيتي هائي است هم وزن با قافيه متفاوت كه از نظر موضوع به هم وابسته اند و در هر دوبيتي مصراع هاي دوم و چهارم هم قافيه است .

1- ابداع كننده قالب شعري چهارپاره چه كسي است ؟

1) فريدون مشيري
2) دكترحميدي شيرازي
3) ملك الشعراي بهار
4) فريدون توللي  

  2- كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور چهارپاره نيستند ؟

1) فريدون توللي
2) پرويز خانلري
3) فريدون مشيري
4) علي اسفندياري  

  نکته 322
شعر نو (نيمائي ) شعري است كه طول مصراع ها در آن يكسان نيست و در آن قافيه جاي مشخصي ندارد ،ابداع كننده اين قالب شعري علي اسفندياري متخلص به نيما ست .س

1- ........از نخستين كساني است كه شعر نيمائي را تجزيه و تحليل كرده است ؟

1) اخوان ثالث
2) سهراب سپهري
3) فروغ فرخزاد
4) فريدون مشيري  

  2- چه كسي را بايد از نخستين كساني دانست كه راه نيما را شناخت و به پيروي از او پرداخت ؟

1) سهراب سپهري
2) اخوان ثالث
3) فروغ فرخزاد
4) حميد مصدق

نکته 323
” شعر سپيد “ شعري است كه آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه ها در آن مشخص نيست .

1- اشعار علي موسوي گرمارودي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) موج نو
2) نيمائي
3) سپيد
4) غزل

2- ابداع كننده ي شعر سپيد در ادب فارسي چه كسي است ؟
1) احمد شاملو
2) سلمان هراتي
3) قيصر امين پور
4) موسوي گرمارودي

نکته 324
” موج نو “ شعري است كه نه قافيه و نه وزن عروضي دارد ، موج نو به دشواري و پيچيدگي مشهور است .

1- تفاوت موج نو با نثر در چيست ؟
1) وزن
2) قافيه
3) تخيل شعري
4) درون مايه

2- اشعار احمد رضا احمدي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) نيمائي
2) موج نو
3) سپيد
4) چهار پاره

نکته 325
علم بيان علمي است كـه درباره درست بودن شيوائي و فصاحت ، رسائـي و بلاغت ، استواري و ايجاز ( مختصر و مفيد بودن كلام ) بحث مي كند .

1- فني كه از تشبيه ، استعاره و كنايه و مجاز سخن مي گويد چه نام دارد ؟
1) بديع
2) عروض
3) معاني
4) بيان

2- ارزش ادبي كدام گزينه فروتر است ؟
1) هماي سعادت بر قله ي رفيع سعي و تكاپو آشيان گزيد
2) سعادت را بايد در قله ي رفيع سعي و تكاپو جستجو كرد
3) سعادتمند كسي است كه به دامن سعي و تكاپو چنگ زند
4) آدمي تنها با سعي و تكاپو سعادتمند مي شود

نکته 326
براي فهم تشبيه بايد به سراغ ” مشبه به “ رفت زيرا مهم ترين ركن تشبيه است و ” وجه شبه “ از آن استنباط مي شود .

1- در مصراع :” كه احسان كمندي است در گردنش “ مشبه به كدام است ؟
1) احسان
2) كمند
3) گردن
4) ش در گردنش

2- در كدام عبارت آرايه ي تشبيه دو بار رعايت شده است ؟
1) ديو نفس را در وجود خويش نابود كرد
2) دلش شبيه آيينه است
3) از نرگس چشمش مرواريد اشك مي باريد
4) قطره اشك مثل مرواريد است

نکته 327
تمام اضافه هاي تشبيهي داراي آرايه ي تشبيه هستند و اضافه ي تشبيهي تركيبي است كه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار است .

1- در مصراع ” تو را آتش عشق اگر پر بسوخت “ كدام ركن تشبيه محذوف است ؟
1) مشبّه
2) مشبّه به
3) وجه شبه
4) ادات تشبيه

2- در كدام يك از تركيبات زير ، تشبيه به منظور اغراق به كار نرفته است ؟
1) سيل اشك
2) كوه غم
3) درياي محبت
4) درخت دوستي

نکته 328
” مشبّه و مشبّه به “ طرفين تشبيه نام دارند و در تمام تشبيهات حضور دارند اما وجه شبه و ادات تشبيه مي توانند حذف شوند .

1- در مصراع دوم بيت زير مشبه ، مشبه به ، وجه شبه و ادات تشبيه به ترتيب كدامند ؟ لبت تادر لطافت لاله ي سيراب را ماند دلم در بيقراري چشمه ي سيماب را ماند
1) دل – بيقراري – چشمه – سيماب
2) دل – چشمه سيماب – بيقراري – ماند
3) دل – سيماب – بيقراري چشمه – ماند
4) دل – بيقراري – سيماب – ماند

2- در بيت زير كدام ركن تشبيه محذوف است ؟ مرا ستاره ي صبحي كه هر چه كوشيدم شد آخر از نظرم ناپديد مادر بود
1) ادات تشبيه
2) مشبه
3) مشبه به
4) وجه شبه

نکته 329
استعاره تشبيهي است كه يكي از دو طرف تشبيه ( مشبه و مشبه به ) ذكر و طرف ديگر اراده شود .

1- در عبارت زير به ترتيب از راست به چپ چند تشبيه و چند استعاره آمده است ؟ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد و دايه ي ابر بهاري را فرموده تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد .
1) 1،4
2) 4،1
3) 3،2
4) 2،3

2- در كدام گزينه استعاره آمده است ؟ "
1) سرو او از غم جانكاه خميد
2) نرگس چشمش مرواريد اشك مي ريزد
3) چراغ دانش را درخانه ي دل بر افروخت
4) ظلمت جهل را از انديشه ي خود دور كرد

نکته 330
” استعاره مصرّحه “ تشبيهي است كه در آن ” مشبه به “ ذكر و ” مشبه “ اراده گردد .

1- سرو سهي در مصراع ” خم آورد بالاي سرو سهي “ داراي چه آرايه اي است ؟
1) استعاره
2) ايهام
3) كنايه
4) جناس

2- در كدام گزينه مفعول داراي آرايه ي استعاره است ؟
1) باران اشك از ابر ديدگان جاري ساخت
2) ظلمت جهل را از انديشه خود دور كرد
3) ديو نفس را در وجود خود نابود كرد
4) ديو را در وجود خويش نابود كرد  

  نكته ها:
انواع تشبيه ، انواع استعاره ، مجاز ، كنايه ، سجع و...

  نکته 331
استعاره از تشبيه رساتر و خيال انگيز تر است و در برانگيختن عواطف ، موثر تر ، زيرا خود از درون تشبيه بليغ كه رساترين نوع تشبيه است خلق مي شود .

1- آرايه ي ادبي به كار رفته در مصراع ” عيش اين گلشن خماري بيش نيست “ چيست ؟

1) استعاره
2) تشبيه
3) كنايه
4) ايهام  

  2- ” خرده ي مينا “ در عبارت : توگفتي خرده ي مينا برخاكش ريخته و عقد ثريا از تاكش آويخته ، داراي چه صنعتي است ؟

1) جناس
2) تمثيل
3) استعاره
4) تشبيه  

  نکته 332
استعاره مكنيه ، تشبيهي است كه در آن ” مشبه “ ذكر و مشبه به حذف مي گردد و يكي از اجزا يا ويژگي هاي مشبه به بيايد .

1- ” شب “ در بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
شبي گيسو فروهشته به دامن
پلاسين معجر و قيرينه گرزن

1) استعاره ي مكنيه
2) استعاره مصرحه
3) اشتقاق
4) ايهام  

  2- در بيت زير كدام كلمه استعاره مكنيه است ؟
ما آبروي فقر و قناعت نمي بريم
با پادشه بگوي كه روزي مقدر است

1) آبرو
2) پادشه
3) روزي
4) قناعت  

  نکته 333
استعاره مكنيه اي كه مشبه به آن ” انسان “ باشد ” تشخيص ، آدم نمائي ، انسان نگاري يا Personification “ ناميده مي شود .

1- در كدام گزينه تشخيص مشهود نيست ؟

1) اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان
2) اي صبح دم ببين كه كجا مي فرستمت
3) باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي
4) دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده است  

  2- در كدام بيت تشخيص به كار رفته است ؟

1)گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست / صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم
2) درشمارارچه نياوردكسي حافظ را / شكر كان محنت بي حد و شمار آخر شد
3) از در درآمدي ومن از خود به در شدم / گويي كزين جهان به جهان دگر شدم
4) آن همه ناز و تنعم كه خزان مي فرمود / عاقبت درقدم باد بهار آخر شد  

  نکته 334
گاه شاعر يا نويسنده ” تشبيه و استعاره “ را با هم به كار مي برد كه بر ارزش ادبي كلام مي افزايد .

1- در كدام مصراع دو آرايه ي تشبيه و استعاره وجود دارد ؟

1) اكسير عشق بر مسم افتاد و زر شدم
2) از در درآمدي و من از خود به در شدم
3) چندي به پا ي رفتم و چندي به سر شدم
4) مهرم به جان رسيد و به عيوق بر شدم  

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ......استعاره و تشبيه به كار رفته است .

1) به جز وفاوعنايت نماند در همه عالم / ندامتي كه نبردم ملامتي كه نديدم
2) به روي بخت زديده ز چهر عمر به گردون / گهي چو اشك نشستم گهي چو رنگ پريدم
3) كي ام شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب / زچشم ناله شكفتم به روي شكوه دويدم
4) نبود از تو گزيري چنين كه بار غم دل / زدست شكوه گرفتم به دوش ناله كشيدم  

  نکته 335
چنانچه واژه اي در غير معني واقعي به كار رود به آن ” مجاز “ مي گويند .

1- كلمه ي جهان در همه ي گزينه ها داراي آرايه مجاز است به جز گزينه ي .....

1) جهان متفق بر الهيتش
2) جهان زدردو داغ توآه و ناله كند
3) جهان اي پسر ملك جاويد نيست
4) جهان دل نهاده بر اين داستان  

  2- در بيت زير مجموعا چند مجاز وجود دارد ؟
خروشي برآمد زدشت و ز شهر
غم آمد جهان را از آن كاربهر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

  نکته 336
چنانچه واژه اي داراي چند معني باشد مجاز نيست .

1- كدام واژه در ابيات زير متناسب با آرايه مجاز است ؟
فراموش كردي توسگزي مگر/ كمان و بر مرد پرخاشخر
بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) پرخاشخر
2) زال
3) سگزي
4) يال  

  2- كدام واژه نمي تواند داراي آرايه ي مجاز باشد؟

1) ايران
2) مرد و زن
3) شير
4) لب و دندان  

  نکته 337
پيوندي كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد ” علاقه “ ناميده مي شود .

1- كلمه ” سر “ در بيت :
سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي
چه خيالها گذر كرد و گذر نكرد خوابي
داراي چه نوع علاقه اي است ؟

1) جزئيه
2) محليّه
3) آليه
4) لازميه  

  2- مجاز در بيت زير داراي چه نوع علاقه اي است؟
برآشفت عابد كه خاموش باش
تو مرد زبان نيستي گوش باش

1) آليه
2) جزئيه
3) سببيه
4) كليه

نکته 338
آفرينش مجاز با وجود علاقه صورت مي گيرد
كه رايج ترين علاقه ها عبارتند از :
1- جزئيه
2- كليه
3- محليه 4- سببيه
5- لازميه 6- آليه

1- در كدام گزينه مجاز با علاقه جزئيه نيامده است ؟
1) در نفيرم مرد و زن ناليده اند
2) لب و دندان سنائي همه توحيد تو گويد
3) بيامد كه جويد زايران نبرد
4) شبي بياد دارم كه چشمم نخفت

2- كلمه ي ” دشت “ در مصراع ” سراسر همه دشت بريان شدند “ داراي چه نوع علاقه اي است ؟
1) محليه
2) جزئيه
3) آليه
4) لازميه

نکته 339
كنايه در لغت به معني پوشيده سخن گفتن است و در اصطلاح آن است كه عبارتي داراي دو معني باشد يكي نزديك و ديگر دور ، اما معني دور مورد نظر باشد.

1- اگر جمله ي ” خاكستر خانه او زياد است “ در مفهوم او ميهمان نواز است به كار رود از كدام آرايه ي ادبي استفاده شده است ؟
1) تشبيه
2) استعاره
3) كنايه
4) مجاز

2- مفهوم كنائي كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) شكر در زير اب پنهان كردن
2) البرز به كلند برگرفتن
3) دريا به پيمانه پيمودن
4) آب از سر چشمه بستن

نکته 340 كنايه سبب درنگ خواننده است ذهن او را به تلاش وا مي دارد و حالات را براي او محسوس مي سازد .

1- ” تهي پاي رفتن “ در بيت زير كنايه از چيست ؟ تهي پاي رفتن به از كفش تنگ بلاي سفر به كه در خانه جنگ
1) كفش نداشتن
2) همسر داشتن
3) بي همسر بودن
4) سازگاري يافتن

2- جمله ي دوم عبارت زير داراي كدام آرايه ادبي است ؟ لاجرم چون سلطان پادشاه شد اين مرد بر مركب چوبين نشست .
1) تمثيل
2) ترصيع
3) تضمين
4) كنايه

نکته 341
واج آرائي : تكرار يك واج ( صامت يا مصوت ) در كلمه هاي يك مصراع يا بيت به گونه اي كه آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تاثير شعر بيفزايد . موسيقي برخاسته از واج آرائي صامت ها محسوس تر است .س

1- واج آرائي در لغت به معني ..... است .
1) نغمه ي حروف
2) تنافر حروف
3) ستيز آوائي
4) ستيز معنائي

2- در كدام مصراع واج آرايي مي يابيد ؟
1) تو با من به بيداد كوشي همي
2) اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز
3) واندر طلب طعمه پر و بال بياراست
4) مرا مادرم نام مرگ تو كرد

نکته 342
سجع : در لغت به معني آواز كبوتر است و در اصطلاح آن است كه گوينده كلمات موزون و آهنگين را درپايان جملات و عبارات بياورد ،آرايه سجع در كلامي ديده مي شود كه حداقل دو جمله باشد .

1- در كدام عبارت سجع نيست ؟
1) هر چه بكاري همان بدروي
2) هنر چه خوار آيد روزي به كار آيد
3) هرچه دير آيد دير پايد
4) هر چه نپايد دلبستگي نشايد

2- به كلمات هماهنگ آخر جملات چه مي گويند
1) ايهام
2) ترصيع
3) سجع
4) مراعات نظير

نکته 343
بـه نثـر داراي سجــع ” مسجّـع يـا مسجـوع “ مي گويندوسجع درنظم مانندقافيه است در نظم.

1- مناجات نامه هاي خواجه عبدالله انصاري داراي چه نثري است ؟
1) مرسل
2) مسجع
3) شكسته
4) متكلف ومصنوع

2- نوع نثر در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) گلستان سعدي
2) بهارستان جامي
3) كليله و دمنه نصرالله منشي
4) تاريخ جهانگشاي جويني

نکته 344
سجع بر سه گونه است :
1- سجع متوازي
2- سجع مطرّف
3-سجع متوازن

1- نوع سجع در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) هنوز نگران است كه ملكش با دگران است
2) طاعتش موجب قربـت است و به شكر اندرش مزيد نعمت
3) هر نفسي كـه فـرو مي رود ممـدّ حيـات است و چون بـر مي آيد مفرح ذات
4) از عيب مصفّائي از شريك مبرّايي

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......سجع به كار رفته است .
1) از اندوه بيرون نياييد كه آماج تير بلاييد
2) با آنان بستيزيد كه رستگاريتان در آن است
3) چه جاي ملامت است كه در ديده من شايسته كرامت است
4) جرعه ي اندوه به كامم مي ريزيد و كار را به هم در مي آميزيد

نکته 345
ترصيع آن است كه گوينده كلماتش را به گونه اي تقسيم كند كه اين كلمات از جهت وزن و آهنگ ، تعداد حروف و حرف پاياني هماهنگ باشد .

1- ترصيع زماني پديد مي آيد كه همه سجع ها .........باشند .
1) متوازي
2) متوازن
3) مطرّف
4) متوازي ومطرّف

2- بيت : هم حركاتش متناسب به هم / هم خطواتش متقارب به هم ، داراي كدام آرايه ادبي است ؟
1) تشبيه
2) ترصيع
3) تمثيل
4) تضمين  

  نكته ها:
جناس ، اشتقاق ، مراعات ، تلميح ، تضاد ، تناقض ، ايهام و...

  نکته 346
چنانچه سجع ها متوازي و متوازن در برابر هم قرار گيرند ” موازنه “ پديد مي آيد نه ترصيع

1- در بيت :
هم عقل دويده در ركابت / هم شرع خزيده در پناهت ، كدام آرايه ي ادبي نيامده است؟

1) ترصيع
2) موازنه
3) تشخيص
4) كنايه  

  2- نام آرايه ي ادبي : اين افلاك را بر پاي داشت و اين املاك را برجاي داشت ، چيست ؟

1) كنايه
2) تمثيل
3) ترصيع
4) موازنه  

  نکته 347
جناس : آن است كه در نظم يا نثر ، كلماتي بياورند كه تقريبا يا تحقيقا مثل هم باشند با معني متفاوت .

1- كدام گزينه نمي تواند داراي آرايه ي جناس باشد ؟

1) پست – مست
2) اصل – وصل
3) بيگاه – گاه
4) سير – دير  

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....جناس وجود دارد .

1) اي زبان تو بس زياني مر مرا
2) كه از وي گزيرت بود ياگريز
3) گفت اي يحيي بيا در من گريز
4) ياد ياران ياد را ميمون بود  

  نکته 348
جناس بر دوگونه است :
1- جناس تام
2- جناس ناقص :
الف)ناقص حركتي
ب)ناقص اختلافي
ج ) ناقص افزايشي

1- در كدام گزينه آرايه ي جناس هست ؟

1) پرده هايش پرده هاي ما دريد
2) تن زجان و جان زتن مستور نيست
3) محرم اين هوش جز بيهوش نيست
4) هركه جز ماهي ز آبش سير شد  

  2- دركدام گزينه جناس به كار نرفته است ؟

1) وقت است تا برگ سفر بر باره ببنديم / دل بر عبور سدّ خار و خاره ببنديم
2) جانان من برخيز بر جولان برانيم / زآن جا به جولان تا خط لبنان برانيم
3) حكم جلوداراست بر هامون بتازيد / هامون اگر دريا شود از خون بتازيد
4) بايد به مژگان رفت گر از طور سينين / بايد به سينه رفت زاين جا تا فلسطين  

  نکته 349
اشتقاق : هم ريشگي دو يا چند كلمه است كه سبب مي شود واجهاي آن ها يكسان باشد جناس هاي هم ريشه اشتقاق نيز خواهند بود .

1- در كدام گزينه اشتقاق نيست ؟

1) عاشق – معشوق
2) افسانه-افسون
3) مَلِك- مُلك
4) اشتياق –مشتاق  

  2- در كدام گزينه آرايه ي اشتقاق نيامده است ؟

1) صوفي – صفا
2) فارغ – فراغت
3) نگران – دگران
4) حريم – حرمت  

  نکته 350
تكرار يك يا چند واژه در شعر به گونه اي كه بتواند برموسيقي دروني بيفزايد و تاثير سخن را بيش تر سازد آرايه ي تكرار را خلق مي كند .

1- در بيت زير كدام آرايه بيش تر جلب نظر مي كند ؟
هم نظري هم خبري هم قمران را قمري / هم شكر اندر شكر اندر شكر اندر شكري

1) جناس
2) تكرار
3) سجع
4) ايهام  

  2- اگر واژه اي در آغاز وپايان بيتي تكرار شود كدام آرايه بوجود مي آيد ؟

1) تصدير
2) تسجيع
3) تلميح
4) تكرار  

  نکته 351
مراعات در لغت به معني رعايت كردن و نظير به معني مثل و مانند است و در اصطلاح منظور از مراعات نظير آن است كه گوينده در سخن خود كلماتي به كار برد كه از جهتي با هم تناسب داشته باشند .

1- در كدام گزينه مراعات نظير است ؟

1) شنيدم كه پروانه با شمع گفت
2) بار ها گفته ام و بار دگر مي گويم
3) گويا به خواب شيرين فرهاد رفته باشد
4) گه نعره زدي بلبل گه جامه دريدي گل  

  2- كدام صنعت ادبي در اين بيت هست ؟
تير از كمان چو رفت نيايد به شست باز
پس واجب است در همه كاري تاملّي

1) ايهام
2) مراعات نظير
3) تضمين
4) حس آميزي  

  نکته 352
تلميح در لغت به معني ” به گوشه چشم نگريستن “ است و در اصطلاح اشاره اي است به آيه اي از قرآن ، روايت ، حديث ، داستان ، ماجراي تاريخي و ........

1- در همه گزينه ها به جز گزينه ي ...... آرايه ي تلميح هست .

1) به جز از علي كه گويد به پسر كه قاتل من/ چواسير توست اكنون به اسير كن مدارا
2) به جز از علي كه آرد پسري ابوالعجائب / كه علم كند به عالم شهداي كربلا را
3) نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت / متحيرم چه نامم شه ملك لافتي را
4) برو راست خم كرد و چپ كرد راست / خروش از خم چرخ چاچي بخاست  

  2- بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
چنين گفت پيغمبر راستگوي / زگهواره تا گور دانش بجوي

1) تشخيص
2) تلميح
3) ايهام
4) سجع

نکته 353
تضمين : آوردن آيه ، حديث ، مصراع يا بيتي از شاعري ديگر در اثناي كلام است .

1- تضمين در اصطلاح ادبي يعني آوردن ...
1) مصراع يا بيتي از شاعري در ضمن شعر
2) نام شاعري در ضمن شعر
3) تخلص شاعري در ضمن شعر
4) فكر و انديشه شاعري در ضمن شعر

2- شهريار در شعر” هماي رحمت “ بيتي را از كدام شاعر تضمين كرده است ؟
1) سعدي
2) حافظ
3) مولوي
4) سنايي

نکته 354
تضاد : آوردن دو كلمه با معني متضاد است در سخن براي روشنگري ، زيبايي و لطافت آن

1- در همه گزينه ها به جز گزينه ي .... صنعت تضاد هست .
1) گاه درخشيد و گهي تيره ماند
2) گاه نهان گشت و گهي شد پديد
3) همسفرم بود صباحي اميد
4) برد بسي رنج نشيب و فراز

2- در كدام گزينه آرايه ي ” طباق “ نيست .
1) به طاعت خوي كن از معصيت دور
2) كه خود در سوختن ماني شب و روز
3) كه ندهد طاعتت با معصيت نور
4) مكن از كينه ي كس سينه پرسوز

نکته 355
تناقض يا Paradox آوردن دو واژه با دو معني متناقض است دركلام به گونه اي كه آفريننده ي زيبايي باشد .

1- در مصراع : ازتهي سرشار / جويبار لحظه ها جاري است چه آرايه اي به كار رفته است ؟
1) تناقض
2) تضمين
3) تكرار و تصرير
4) استعاره مكنيه

2- در كدام گزينه ، متناقض نما ( پارادوكس ) به كار نرفته است ؟
1) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
2) بربساطي كه بساطي نيست
3) جامه اش شولاي عرياني است
4) ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون

نکته 356
آميختن دو يا چند حس در كلام كه با ايجاد موسيقي معنوي بر تاثير كلام بيفزايد ” حس آميزي “ ناميده مي شود .

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... حس آميزي وجود دارد .
1) خبر تلخ
2) هواي سرد
3) كلامي شيرين
4) شنيدن بو

2- در عبارت : ”خط شكسته را هم محكم تر و هم با مزه تر از ديگران مي نوشت “ چه آرايه اي به كار رفته است ؟
1) تضاد
2) تناقض
3) حس آميزي
4) ايهام

نکته 357
ايهام : آوردن واژه اي است با حداقل دو معني كه يكي نزديك به ذهن و ديگري دور از ذهن باشد و مقصود شاعر معمولا معني دور و گاه هر دو معني است .

1- كلمه ي قافيه در بيت زير متناسب با كدام آرايه ي ادبي است ؟
آيينه سكندر جام مي است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال ملك دارا
1) تضاد
2) عكس
3) تضمين
4) ايهام

2- در مصراع : ” به خواب عافيت آنگه به بوي موي تو باشم “ كدام واژه با آرايه ي ايهام مطابقت دارد ؟
1) خواب
2) عافيت
3) مو
4) بو

نکته 358
آوردن واژه اي با حداقل دو معني كه يك معني مورد نظر است و معني ديگر با بعضي از اجزاي كلام تناسب دارد و مراعات نظير مي سازد ” ايهام تناسب “ ناميده مي شود .

1- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
درزلف چون كمندش اي دل مپيچ كانجا
سرها بريده بيني بي جرم و بي جنايت
1) ايهام تناسب
2) تضاد
3) جناس
4) تلميح

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
چون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب
مهرم به جان رسيد و به عيّوق بر شدم
1) كنايه
2) ايهام تناسب
3) تلميح
4) تشبيه

نکته 359
آوردن دو يا چند واژه در بخشي از كلام كه توضيح آنها در بخش ديگر آمده باشد ” لفّ و نشر “ ناميده مي شود .

1- بيت :
منعم مكن از ديدن قدّو رخ و چشمش / من انس به سرو و گل و بادام گرفتم داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
1) لفّ ونشر
2) تلميح
3) تمثيل
4) ترصيع

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري
كه تا برهم زني ديده نه اين بيني نه آن بيني
1) تضاد
2) جناس
3) ايهام
4) لفّ و نشر

نکته 360
در لفّ و نشر اگر ارتباط معاني و مفاهيم به طور هماهنگ باشد يعني ” نشر ها“ به ترتيب ” لفّ ها “ آمده باشند ” مرتّب “ ناميده مي شود و اگر چنين نباشد ” مشوّش يا نامرتب “ است .

1- در كدام گزينه لفّ و نشر مرتب نيامده است ؟
1) چو فرزند و زن باشدم خون ومغز
2) در حالي كه چشم ها و دهانمان پر از خاك وشبنم يخ زده است
3) چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري
4) دل و كشورت جمع و معمور باد

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
در دهن لاله باد ريخته و بيخته
بيخته مشك سياه ،ريخته درّ يمين
1) تشبيه
2) لف ونشر مشوش
3) استعاره
4)تشخيص  

  نكته ها:
اغراق ، اسلوب معادله ، طنز ، عكس و...

  نکته 361
اغراق ( مبالغه ) آن است كه در مدح يا ذمّ كسي يا چيزي افراط يا زياده روي كنند به گونه اي كه از حد معمول بگذرد و ايجاد شگفتي كند .

1- در كدام گزينه مبالغه شاعرانه مشهود است ؟

1) برآهيخت رهّام گرز گران
2) بپيچيد زو روي و شد سوي كوه
3) زقلب سياه اندر آشفت توس
4) همي گرد رزم اندر آمد به ابر  

  2- در كدام گزينه اغراق به كار رفته است ؟

1) همي خاك نعلش برآمد به ماه
2) مرابود هژده پسر در جهان
3) ببايد زدن سنگ را بر سبوي
4) پديد آمد آواي دشمن ز دوست  

  نکته 362
اسلوب معادله نوعي تمثيل است كه مصراع دوم در حكم مصداقي براي مصراع اول است و مي توان جاي دو مصراع را با هم عوض كرد يا ميان آن دو علامت مساوي گذاشت .

1- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
دود اگر بالا نشيند كسر شان شعله نيست
جاي چشم ابرو نگيرد گر چه او بالاتر است

1) عكس
2) متناقض نما
3)اسلوب معادله
4) ايهام  

  2- در كدام بيت اسلوب معادله نيست ؟

1) عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كُشد اول چراغ خانه را
2) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران / كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران
3) آدمي پير چو شد حرص جوان مي گردد / خواب در وقت سحر گاه گران مي گردد
4) عيب پاكان زود بر مردم هويدا مي شود / موي اندر شير خالص زود پيدا مي شود  

  نکته 363
آوردن علتي ادبي به جاي علتي علمي و واقعي به گونه اي كه توان قانع كردن مخاطب را داشته باشد ” حسن تعليل “ ناميده مي شود .
1- در كدام گزينه حسن تعليل نيست ؟

1) بشكن دل بي نواي ما را اي عشق / اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است
2) تويي بهانه آن ابرها كه مي گريند / بيا كه صاف شود اين هاي باراني
3) اي ديو سپيد پاي در بند / اي گنبد گيتي اي دماوند
4) تا چشم بشر نبيندت روي / بنهفته به ابرچهر دلبند  

  2- وقتي شاعري دليلي غير واقعي اما شاعرانه براي موضوعي بيان مي كند به آن ....... مي گويند

1) حسن تعليل
2) ارسال المثل
3) حسن مطلع
4) حسن مقطع  

  نکته 364
ارسال المثل آن است كه گوينده در سخن خود كلامي يا عبارتي به كار برد كه ” مَثَل يا در حكم مثل “ باشد به بيان ديگر كلامي است كه ضرب المثلي را دربر دارد يا خودش ضرب المثل است .

1- بيت : مكن پيش ديوار غيبت بسي / بود كز پسش گوش دارد كسي ياد آور چه چيزي است ؟

1) ضرب المثل
2) حسن تعليل
3) تضمين
4) ايهام  

  2- در بيت زير كدام آرايه ي ادبي نيامده است ؟
محرم اين هوش جز بيهوش نيست
مر زبان را مشتري جز گوش نيست

1) تمثيل
2) تضاد
3) جناس
4) كنايه  

  نکته 365
طنز به نوشته هايي گفته مي شود كه نويسنده بكوشد يكي از ضعف ها و ناهنجاري هاي اجتماعي را به شيوه ي غير مستقيم نقد و نكوهش كند و هدف از آن هشدار دادن و اصلاح نابساماني ها است .

1- چه نوع نثر ونظمي معمولا با درشت نمايي آميخته با خنده همراه است ؟

1) ادبيات نمايشي
2) طنز
3) نثر و نظم هزل آميز
4) داستاني  

  2- كدام يك از طنز پردازان زير معاصر نيستند ؟

1) عبيد زاكاني
2) دهخدا
3) جمال زاده
4) نسيم شمال  

  نکته 366
آرايه ي عكس آن است كه گوينده كلمات را در عبارتي يا شعري جابجا كند .

1- در بيت زير كدام دو آرايه ادبي مشهود است ؟
بهرام كه گور مي گرفتي همه عمر
ديدي كه چگونه گور بهرام گرفت

1) جناس-ايهام
2) ايهام – تضاد
3) تضاد – عكس
4) عكس – جناس  

  2- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
خواهي كه سخت و سست جهان بر تو بگذرد
بگذر زعهد سست و سخن هاي سخت خويش

1) ايهام
2) كنايه
3) عكس
4) تلميح  

  نکته 367
چنانچه شاعر يك مصراع يا يك بيت را به زبان فارسي و مصراع يا بيت ديگر را به زباني ديگر بسرايد به آن ” ملمّع يا تلميع “ مي گويند كه معمولا به زبان عربي سروده مي شود .

1- در دو بيت :
روضه ماء نهرها سلسال / دوحه سجع طيرها موزون
آن پر از لاله هاي رنگارنگ / وين پر از ميوه هاي گوناگون
كدام آرايه وجود ندارد ؟

1) ملمّع
2) لف ّ و نشر
3) مراعات نظير
4) تضاد  

  2- بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي نيست ؟
كه يكي هست و هيچ نيست جز او
وحده لا اله الا هو

1) تلميح
2) تضمين
3) تضاد
4) تلميع

نکته 368
واحدهاي زبان به ترتيب عبارتند از :
1- واج
2- تكواژ
3- واژه
4- گروه
5- جمله
6- جمله ي مستقل

1- از مجموع دو يا چند واج كدام واحد زبان توليد مي شود ؟
1) تكواژ
2) واژه
3) هجا
4) گروه

2- واج هاي زبان فارسي چند تاست ؟
1) 29 تا
2) 32 تا
3) 26 تا
4) 27 تا

نکته 369
واج كوچك ترين واحد صوتي زبان است كه خودش معنايي ندارد اما تفاوت معنايي ايجاد مي كند .

1- ملاك شمارش واج ها چيست ؟
1) صورت مكتوب آنها
2) صورت ملفوظ آنها
3) توجه به تعداد هجاهاي كوتاه و بلند و كشيده
4) در نظر گرفتن صورت مكتوب و ملفوظ آن ها

2- تعداد صامت هاي زبان فارسي چند تاست ؟
1) 29 تا
2) 32 تا
3) 23 تا
4) 6 تا

نکته 370
در هنگام ساختن تكواژها يا واژه هايي كه از اجتماع چند واج ساخته مي شوند بايد به الگوهاي هجايي زير پاي بند باشيم .
1- صامت+ مصّوت
2- صامت +مصوت + صامت
3- صامت + مصوت + صامت + صامت

1- واژه ي ” تير “ طبق كدام الگوي هجايي ساخته شده است ؟
1) اول
2) دوم
3) سوم
4) هيچكدام از الگوهارعايت نشده

2- كدام يك از الگوهاي داده شده با ساخت هجايي زبان فارسي سازگار نيست .
1) صامت +مصوت+ صامت + صامت
2) صامت + مصوت
3) مصوت + صامت
4) صامت + مصوت + صامت

نکته 371
در زبان فارسي هيچ هجايي با مصوت آغاز نمي شود و مصوت هميشه دومين واج هجاست .
1- در كدام گزينه واج دوم هجا مصوت بلند نيست ؟
1) وام
2) ياد
3) قول
4) ديد

2- در كدام گزينه دو صامت پشت سر هم آمده نيامده است ؟
1) گفت
2) رَفت
3) زَد
4) رُفت

نکته 372
”آ“ دو واج به حساب مي آيد زيرا از يك همزه و يك مصوت بلند تشكيل شده است . صامت + مصوت ---- الگوي شماره ي يك

1- واژه ي ” آباد “ داراي چند واج است ؟
1) چهار
2) پنج
3) شش
4) هفت

2- كلمه ي ” آگاهانه “ چند واج دارد ؟
1) هشت واج
2) نه واج
3) ده واج
4) يازده واج

نکته 373
كلماتي مثل ” خواهر – خويش – چون – خوان و......“ در شمارش تعداد واج ها به صورت ملفوظ آن ها توجه كنيد نه صورت مكتوب آن ها .

1- واژه ي ” نامه “ داراي چند واج است ؟
1) پنج
2) چهار
3) شش
4) سه

2- ” هر چه “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) يك هجا – دو واج
2) يك هجا – سه واج
3) دو هجا – پنج واج
4) دو هجا – سه واج

نکته 374
حروفي كه مشدّد تلفظ مي شوند بايد به صورت دو حرف نوشته شوند .

1- واژه ي ” سجّاده “ داراي چند واج است ؟
1) نه واج
2) هشت واج
3) ده واج
4) هفت واج

2- كلمه ” عزّت “ چند واج دارد ؟
1) شش واج
2) هفت واج
3) پنج واج
4) چهار واج

نکته 375
مصوّت هميشه دومين حرف هر هجاست لذا حروف ”ا“ ، ” ي “ ، ” و“ فقط وقتي دومين حرف هجا باشند مصوت هستند .

1- واژه ي ” آب“ چند واج است و اولين واج آن صامت است يا مصوت ؟
1) دو واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) دو واج – مصوت
4) سه واج – صامت

2- واژه ي ” سِيل “ چند واج است و آيا ” ي“ مصوت است يا صامت ؟
1) سه واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) چهارواج – صامت
4) چهارواج – مصوت

نکته 376
اگر ” ي “ در ميان كلمه اي ساده يا كلمه اي با پسوند يا پيشوند يا ضمير متصل باشد ” ي “ كوتاه تلفظ مي شود يعني صامت است نه مصوت .

1- واژه ي ” سياست “ داراي چند واج است ؟
1) 7 واج
2) 6 واج
3) 5 واج
4) 4 واج

2- واژه ي ” بياموز “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) 4 هجا – 7 واج
2) 4 هجا – 8 واج
3) 4 هجا – 6 واج
4) 3 هجا – 7 واج

نکته 377
بعضي از كلمات مثل ” مهربان – خواستگار ، پروردگار و ....“ دو تلفظي هستند كه براي تعيين تعداد هجا ها و تعداد واج ها بايد به نحوه ي تلفظ آن ها دقت داشت .

1- واژه ي ” آسِمان خراش “ از چند واج تشكيل شده است ؟
1) 9 واج
2) 12 واج
3) 13 واج
4) 10 واج

2- كلمه ي ” آفريدگار “ داراي چند واج است ؟
1) 9 واج
2) 7 واج
3) 11 واج
4) 12 واج

نکته 378
تكواژ : كوچكترين واحد معنادار زبان است كه ممكن است معني و كاربرد مستقلي داشته باشد و گاهي معني و كاربرد مستقل ندارد و در ساختمان واژه هاي ديگر به كار مي رود .

1- به تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي دارند تكواژ ..... و تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي ندارند تكواژ .......مي گويند .
1) آزاد – وابسته
2) آزاد – مستقل
3) وابسته – آزاد
4) وابسته – وند

2- در واژه ي ” ارزشمند “ چند تكواژ وابسته وجود دارد ؟
1) 3
2) 4
3) 1
4) 2

نکته 379
برخي از تكواژ ها نمود آوايي ندارند اما در شمارش تعداد تكواژ ها يك تكواژ به حساب مي آيند به اين تكواژ ها ، تكواژ صفر مي گويند .

1- در كدام گزينه تكواژ صفر وجود ندارد ؟
1) نوشت
2) گفت
3) است
4) باشد

2- فعل ” نيست “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 1 تكواژ
2) 2 تكواژ
3) 3 تكواژ
4) 2 تكواژ مستقل

نکته 380
سوم شخص مفرد انواع فعل هاي ماضي به جز ماضي التزامي داراي تكواژ صفر هستند .

1- كدام گزينه داراي تكواژ صفر نيست ؟
1) گفته است
2) گفته بود
3) مي گفت
4) گفته باشد

2- واژه ي ” نديده است “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 5
2) 4
3) 2
4) 1  

  نكته ها:
بن ، حرف اضافه ، حرف ربط ، واج شناسي و...

  نکته 381
بن فعل به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- كلمه ي ” باستان شناس “ چند تكواژ است ؟

1) سه تكواژ
2) دو تكواژ
3) يك تكواژ
4) چهار تكواژ  

  2- كلمه ي ” جامعه شناسي “ چند تكواژ دارد ؟

1) يك تكواژ
2) دو تكواژ
3) سه تكواژ
4) چهار تكواژ  

  نکته 382
انواع ” ي “ هر كدام يك تكواژ است .

1- در كدام گزينه ” ي “ تكواژ به حساب نمي آيد ؟

1) ادبي
2) ديني
3) سياسي
4) علمي  

  2- عبارت ” نكات ادبي ، ديني و علمي “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 10
2) 9
3) 8
4) 7  

  نکته 383
حروف اضافه مانند ” از – به – در – با – بر و ...“ و حروف ربط مانند ” كه – زيرا – و – اما .....“ يك تكواژ به حساب مي آيند .

1- مصراع : بگفت از عشق كارت سخت زار است چند تكواژ دارد ؟

1) 13 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

  2- عبارت ” پروين نمي دانست كه كتابخانه تعطيل است “ چند تكواژ است ؟

1) 14 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

  نکته 384
كسره ي اضافه به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد چه نمود نوشتاري داشته باشد و چه نداشته باشد .

1- عبارت ” اوستا شاعر درد آشنا شعر خود ر ادر خدمتِ اعتقاد خويش قرار داده است “ چند تكواژ است ؟

1) 19
2) 18
3) 20
4) 21  

  2- عبارت ” بهار در آثارِ ارزشمندِ خويش به مسايل ِ اصلي ِ سبك شناسي ِ نثر و نظم فارسي پرداخته است “ چند تكواژ است ؟

1)29
2) 26
3) 28
4) 27  

  نکته 385
در فعل ها جزء پيشين يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- فعل ” نمي گويند “ از چند تكواژ ساخته شده است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

  2- عبارت ” جمله از يك يا چند گروه ساخته مي شود “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 9
2) 10
3) 11
4) 12  

  نکته 386
كلماتي مثل ” سهراب ، تابستان ، زمستان ، دشوار و ....“ يك تكواژ هستند و نبايد به پيشينه تاريخي آن ها دقت كرد .

1- كدام واژه بيش از يك تكواژ است ؟

1) مژه
2) ديوانه
3) ساربان
4) باغبان  

  2- همه ي واژه ها داراي يك تكواژ است به جز گزينه ي ......

1) پگاه – غنچه – پارچه
2) كوچه – شيرين – رستم
3) تهمينه-سياوش-دبستان
4) خاندان-زنخدان-پرورش  

  نکته 387
واژه يكي از واحد هاي زبان است كه از يك يا چند تكواژ ساخته مي شود .

1- عبارت : ” اين نوشته ها پر از نكات و لطايف تاريخي ، اجتماعي ، ديني و ادبي است “ چند واژه دارد ؟

1) 12
2) 13
3) 14
4) 15  

  2- عبارت :” مردم در گذشته به سعد و نحس بودن ِ ساعت ها اعتقاد داشتند “ چند واژه است ؟

1) 10
2)15
3)17
4) 13


نکته 388
كلمات مشتق ، مركب و مشتق –مركب هر كدام يك واژه هستند .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) شتر
2) شتر مرغ
3) شتر گاوپلنگ
4) اين شتر مرغ

2- در كدام گزينه بيش از يك واژه آمده است ؟
1) گيسو بلند
2) كلاه ِ سبز
3) دندان گرد
4) مادر بزرگ

نکته 389
حرف ربط – حرف اضافه – نقش نماي اضافه ( ِ ) نقش نماي مفعولي ( را ) هر كدام يك واژه هستند .
1- عبارت زير چند واژه دارد ؟
” كز كشيدن تنگ تر گردد كمند “
1) 7 واژه
2) 5 واژه
3) 6 واژه
4) 8 واژه

2- ” مسند “ پرسش شماره يك چند تكواژ و چند واژه است ؟
1) دو تكواژ – يك واژه
2) يك تكواژ – دو واژه
3) دو تكواژ – دو واژه
4) يك تكواژ – يك واژه

نکته 390
گروه : پس از جمله بزرگ ترين واحد زبان است كه از يك يا چند واژه ساخته مي شود ، هر گروه داراي يك هسته است و اين هسته ممكن است تعدادي وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي ولي وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- كدام گزينه حاوي گروه هاي بيش تري است ؟
1) مردم دنيا گرفتار بودند
2) همه ي مردم گرفتار بودند
3) همه ي مردم دنيا گرفتار تشويش بودند
4) مردم ايران در دوران پهلوي گرفتار تشويش بودند

2- عبارت : ” اختر شناسي به مطالعه يِ اجرام ِ آسماني مي پردازد “ چند گروه ، چند واژه و چند تكواژ دارد ؟
1) 3- 8- 12
2) 3-9-12
3) 3-8-11
4) 3-8-13

نکته 391
واج هايي كه واجگاه مشترك دارند نمي توانند بدون فاصله كنار هم قرار گيرند .

1- واجگاه كدام يك از واج هاي زير نزديك به هم نيست و آن ها را مي توان بي فاصله كنار هم قرار داد .
1) /ب/و/پ/
2) /ر/و/و/
3) /چ/و/ش/
4) /ت /و/د/

2- قواعدي كه مانع از اجتماع واج ها در كنار هم مي شوند چه نام دارند ؟
1) قواعد واجي
2) قواعد نحوي
3) قواعد همنشيني
4) قواعد معنايي

نکته 392
زبان شناسان معتقدند كه هيچ زباني از كليه ي امكانات هم نشيني تكواژ ها و واژه هايش استفاده نمي كند بلكه بعضي از امكانات به صورت ذخيره در زبان وجود دارد .

1- منظور زبان شناسان از اصطلاح :” ذخيره زباني “ با توجه به قواعد هم نشيني تكواژها و واژه ها چيست ؟
1) صورت هاي غير ممكن رايج گروه هاي اسمي
2) صورت هاي ممكن غير رايج گروه هاي اسمي
3) صورت هاي رايج گروه هاي فعلي
4) صورت هاي ممكن رايج گروه هاي قيدي

2- قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا بتوانيم از تركيب واژ ه هاي مناسب گروه هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب بسازيم چه نام دارد؟
1) معنايي
2) نحوي
3) واجي
4) هم نشيني

نکته 393
قواعدي كه بر اساس آن گروه ها با هم تركيب شده و جمله ي درستي را تشكيل مي دهند ” قواعد نحوي “ و قواعدي كه جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند تا جمله هايي درست و قابل فهم بوجود آيند ” قواعد معنايي “ هستند .
1- دليل عدم جواز ورود جمله ي ” چوپانان ، آسمان آبي را رسيدند “ به فارسي نوشتاري معيار كدام قاعده از قواعد تركيب است ؟
1) نحوي
2) هم نشيني
3) واجي
4) معنايي

2- بررسي جمله ي ” من اورا ديديم “ مربوط به كدام قاعده ي زبان است ؟
1) نحوي
2) واجي
3) معنايي
4) كاربردي

نکته 394
قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا هر جمله را در جايگاه و موقعيت خاص خود به كار ببريم ” قواعد كاربردي “ هستند
1- قواعد كاربردي قواعدي هستند كه ......
1) جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند
2) قواعد نحوي جمله را بررسي مي كنند
3) به هم نشيني گروه ها در جمله مي پردازند
4) به ما كمك مي كنند كه جمله ها را در جايگاه خودش به كار بريم

2- اگر كسي از ما بپرسد ” چرا براي موفقيت در كنكور تلاش نمي كني “ و ما در پاسخ بگوييم ” ديروز در مسابقه شركت كردم “ كدام قاعده زباني رعايت نشده است ؟
1) كاربردي
2) معنايي
3) هم نشيني
4) نحوي

نکته 395
هميشه تعداد واج ها ” هسته گروه اسمي “ يكسان نيست ضمنا نقش نماي اضافه يك تكواژ آزاد به حساب مي آيد .

1- در گروه اسمي ” نثر ِ خبري ِ فارسي ِ نوشتاري ِ امروز “ چند تكواژ آزاد وجود دارد ؟
1) هفت
2) هشت
3) نه
4) ده

2- تعداد واج هاي هسته ي كدام گروه اسمي بيش تر است ؟
1) هر چهار كارگر ساده
2) همان آدم هاي ديروزي
3) دفترچةهاي مشق بچه ها
4)داستان هاي جن وپري  

  نكته ها:
تعيين واج ها ، گروهها ، جمله ها و...

  نکته 396
در تعيين واج ها ، تكواژ ها ، واژه ها ، گروهها و جمله ها به نمودار آن ها كاملا دقت كنيم .

1- نمودار واژ ه هاي جمله ي ” واج كوچك ترين واحد صوتي زبان است “ كدام است ؟

1) (8)
2) (9)
3) (10)
4) (11)  

  2- كدام گزينه گروههاي عبارت :
” سال پيش خوانديم كه جمله ي مستقل بزرگ ترين واحد زبان است “ را نشان مي دهد؟

1) (5)
2) (6)
3) 15
4) (2)  

  نکته 397
واژه ها از نظر ساخت به دو دسته تقسيم مي شوند
1- ساده
2- غير ساده واژه ي ساده آن است كه فقط يك تكواژ دارد و واژه غير ساده بيش از يك تكواژ دارد

1- كدام واژه ساده نيست ؟

1) اسفنديار
2) گنجشك
3) دستگاه
4) كارگاه  

  2- كدام واژه ” مركب “ است ؟

1) دانشجو
2) كارشناسي
3) خداشناس
4) حقوق بگير  

  نکته 398
واژه هاي غير ساده در زبان فارسي به سه دسته تقسيم مي شوند .
1- مشتق
2- مركب
3-مشتق –مركب

1- كدام گزينه مشتق نيست ؟

1) پرورش
2) كوشش
3) خنده
4) دوچرخه  

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) خنده
2) گريه
3) لبه
4) شناسه  

  نکته 399
در كلمات مشتق كه از بن مضارع + ه ساخته مي شوند بايد به معني آن ها دقت داشت .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) گزاره
2) رسانه
3) گيره
4) ماله  

  2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟

1) دست و دسته
2) كوب و كوبه
3) مال و ماله
4) موي و مويه  

  نکته 400
( بن ماضي + ار ) هم اسم مشتق و صفت مشتق ( صفت فاعلي و مفعولي ) مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) كشتار
2) رفتار
3) خريدار
4) گفتار  

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) نمودار
2) پذيرفتار
3) خواستار
4) مردار